Amatör Telsizcilik: Deprem İçin Değil, Hobi İçin YZ

Deprem ve diğer doğal afetler sonrasında, insanlar bir B planı gibisinden amatör telsize akın ediyor. Açık söylemek gerekirse, ilk heves ettiğimde benim de böyle bir niyetim vardı. İşin içine girdiğinizde ise bunun bir hobi ve pahalı bir hobi olduğunu anlıyorsunuz.

TA1ANW, size aktarıyor efenim.

Türkiye’deki deprem-telsiz miti

Özellikle 1999 depreminde TRAC’ın ve amatör telsizcilerin aktif olması ile, özellikle Türkiye’de amatör telsizcilik arama-kurtarma kavramları ile iç içe girmiş durumda. 1999’da GSM iletişiminin de hemen hemen başlangıç aşamasında olduğunu düşünürsek, çöken altyapı sonrasında amatör telsizcilik imdada yetişmiş. Hâlen o dönemin devamı olarak, çoğu arama kurtarma ekibi, ekip üyelerini amatör telsiz lisansı almaya yönlendiriyor.

Ancak hobinin artık deprem ile, afet ile çok bir ilgisi yok. Tamam, amatör telsizcilik modern haberleşmenin sekmeye uğraması durumunda bir yedekleme sistemi olarak bir nebze işe yarayabilir, ancak Türkiye’de kesinlikle bir deprem haberleşmesi yöntemi falan değildir.

Amatör telsizcilik, insanların çoğunlukla “kendi imal ettikleri veya kendi sürdürülebilirliğini sağladıkları” yöntemlerle, belirli bir “sağlayıcı” olmadan iletişim kurmaya çalışması. Bu yolla en uzun mesafeye ve en çok kişiye ulaşmaya çalıştıkları bir hobidir. Hobiye girerken esas amacınız “ben birçok konumda, birçok insanla görüşme gerçekleştireceğim” olacaktır. Dolayısı ile “ben deprem için alıyorum” diye bir amacınız varsa üzülürsünüz, girmeyiniz.

”Deprem için telsiz alayım” — lisans almama gerek var mı?

Telsizleri PMR ve amatör telsizler olarak ikiye ayırabiliriz.

• PMR’lar, yapısı itibariyle anteni çıkarılamayan ve sabit olan, amatör telsizcilik belgesi gerektirmez.
• Amatör telsizler genellikle “frekans” girilebilen telsizler — amatör telsizcilik belgesi gerektirir.

Eğer sadece “telefon çekmezse diye” alınacak bir alternatif olarak düşünüyorsanız, PMR telsiz size daha uygundur. (Satın alırken DMR diye de bir opsiyon var, o değil, dikkat.)

Bununla nispeten kısa mesafe bir iletişim sağlarsınız. 0.5 watt çıkışı vardır. Aldığınız cihaz üzerinde 16 ayrı kanal vardır, yani teknik olarak yakınızdaki alanda 16 ayrı görüşme gerçekleştirilebilir. Atıyorum çocuğunuza aldınız, eşinize aldınız. Aynı kanala ayarlar, aynı bölge içerisinde o kanalda görüşme gerçekleştirebilirsiniz.

Ancak şunu unutmamak gerekir: o kanalda o anda başka birisi konuşursa, herkes aynı anda kullanırsa, görüşme gerçekleştiremeyeceksiniz. Sizle aynı telsizi alan, aynı kanalı kullanan 10–15 aile daha varsa, teknik olarak o anda bir kaos oluşacak. O yüzden PMR telsiz de, amatör telsiz de bir cep telefonu alternatifi değil, sadece kısıtlı bir imkânı karşılayacak uzak bir alternatiftir.

Kullanacağınız mesafeyi de kendi mahalleniz olarak düşünebilirsiniz, ancak bunun X kilometre gibi belirli bir tarifi yoktur. Ses veya ışık gibi de düşünebilirsiniz — engellerle karşılaştığında ulaştıkları mesafe azalır. Atıyorum güneş ışığı vurduğu yerden belirli bir yansıma yapacaktır; buna benzer teknik özellikler radyo sinyallerinde de var.

Deprem veya afet için mantıklı tek kullanımı şu: eğer “ben arama kurtarma faaliyetlerine üye olacağım” derseniz alın. Bu insanlar çoğunlukla kurum frekansları da kullanırlar ve oradan arama kurtarma faaliyetleri için organize olurlar. Mesela 2021 yazında çıkan orman yangınlarında bölgedeki arama kurtarma ekipleri çok faydalı olmuştur.

Bu kurumların frekansını da göreviniz yoksa telsizinizde bulunduramaz, resmî kurumların frekanslarını dinleyemez, resmî kurumlarla telsiz vasıtası ile iletişime geçemezsiniz. Birçok kişi Türkiye’de “nasıl olsa bir şey olmaz” mantığı ile olmayacak işler yapmaya çalışıyor, kolluk kuvveti takibini yapmasa, amatör telsizci camiası olarak biz yapıp ilgili birimlere iletiyoruz.

Özetle:

1. Amatör telsizcilik belgeniz yoksa, yedek olsun diyorsanız → PMR telsiz alınız.
2. Amatör telsizcilik belgeniz yoksa ama almak istiyorsanız → belgenizi alıp sonra amatör cihaz alınız.

“Deprem olur da enkaz altından polise ulaşırım, askere ulaşırım” diye alınacak bir cihaz değildir, zaten bu işlevi de görmez, göremez.

Amatör telsizci olmak istiyorum

İlk olarak “amatör” ifadesinden başlayayım. Genellikle yeni başlayanlarda amatör ifadesi, “acemi” gibi bir anlam ile düşünülür. Amatör/profesyonel arasındaki ifade, o işi meslek olarak yapıp yapmadığınız, o işten para kazanıp kazanmadığınız ile ilgilidir.

Amatör futbolcu, mesleği futbolculuk olmayan, futboldan para kazanmayan kişidir; profesyonel futbolcu, bu işten para kazanan kişidir. Üçüncü ligde oynaması, kötü olması durumu değiştirmez. Profesyonel de işi çok iyi yapan değil, para karşılığı veya meslek olarak yapandır.

Amatör/profesyonel balıkçı, amatör/profesyonel şoför, amatör/profesyonel fotoğrafçı vs. arasındaki fark budur.

İkinci kısma gelecek olursak, bizde “telsiz” ve “radyo” diye ayrım yapılan cihaz aslında radyodur. Camiada da radyo operatörü ifadesi çok kullanılır, çünkü aslında yaptığımız şey radyo sinyalleri gönderip almak. Bizde gönderim özelliği olan cihaza telsiz, sadece dinleme özelliği olan cihaza ise radyo ismini vermişler.

Niye bunu yapıyoruz? Çünkü bir hobi. Elektronik, radyo frekansı öğreniyoruz. Birçok farklı yerden birçok farklı kişi ile tanışıyoruz. Alan olarak da geniş bir hobi — mesela ben genellikle dinleme yapmışımdır, radyo frekansı ve bunun üzerine yapılan projelerden daha çok zevk alıyorum. Kullandığım cihazları tanıyorum.

Hepimiz televizyon izlemişizdir; kullandığımız karasal antenler, uydu alıcı cihazları, FM radyolar, telefonlar, garaj kumandaları, lastik basınç sensörleri — bunların hepsi birer radyo alıcı/vericisi. Bana bunları araştırmak daha heyecan verirken, bir başkasına dijital bir telsiz iletişimini decode edip dinlemek daha heyecanlı geliyor.

Bize tahsisli belirli frekanslar var, bu frekans aralıklarında dinleme ve gönderme yapıyor, iletişim kurmaya çalışıyoruz. Türkiye’de bu aralıkları Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) belirliyor ve “Millî Frekans Planı” olarak duyuruyor. Amatör telsizcilik faaliyetlerinden sorumlu kurum ise Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü. Bu kurum bünyesinde kurulmuş Amatör Telsizcilik İşlemleri Servisi, bizimle ilgili iş ve işlemleri yürütüyor.

Lisans süreci özet

İlgili işlemlerin detayını daha sonra anlatacağım, ancak özetle:

• E-devlet üzerinden amatör telsizcilik belgesi başvurusunda bulunuyorsunuz.
• Sınav ücreti ödemesi yapıyorsunuz.
• Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, e-sınav merkezlerinde (online değil) belirlenen tarihte sınava giriyorsunuz.
• Sınavı geçerseniz belge ücreti yatırıyor ve kendinize çağrı işareti seçiyorsunuz.
• Belgeniz çıkıp TA1ANW gibi bir çağrı işareti sahibi olduğunuzda kullanmaya başlayabiliyorsunuz.

Dediğim gibi, öncelikle “amatör telsizcilik nedir, niye yapıyoruz, ne yapıyoruz?” diye soracaklara aktaracağım; daha sonra detaylıca ücret ve süreçleri inceleyeceğiz. Bu bilgi burada, bilmeden başvuru yapanlar için ön bilgi olsun.

Amatör telsiz röle haritası

Eski tarihli bir Google My Maps röle haritası — konum olarak paylaşılmış; amatortelsizcilik.com.tr’ye ve @telsizbot’a konum bilgisi eklerken buradan faydalandım.

Amatortelsizcilik.com.tr ve @telsizbot’a alternatif Android uygulaması da geliştirdim — amatör telsiz röle.